Baz Fiyat ve Referans Fiyat Nedir?
Baz fiyat, bir payın günlük fiyat marjının — yani tavan ve taban fiyatının — hesaplanmasına dayanak olan fiyattır. Kural olarak bir önceki seansta oluşan ağırlıklı ortalama fiyatın en yakın fiyat adımına yuvarlanmasıyla bulunur. Referans fiyat ise baz fiyatın hesaplanamadığı durumlarda onun yerine kullanılan fiyattır.
Baz fiyat nasıl belirlenir?
Günün sonunda payda gerçekleşen işlemlerin ağırlıklı ortalaması alınır. Ağırlık, her fiyat seviyesinde ne kadar işlem geçtiğidir — yani hacim. Kapanış fiyatı değil ağırlıklı ortalama kullanılır, çünkü kapanışa yakın tek bir emirle fiyatın oynatılması ertesi günün marjını bozardı.
Bulunan ortalama, o pay için geçerli fiyat adımına yuvarlanır ve ertesi seansın baz fiyatı olur.
Tavan ve taban nasıl hesaplanır?
Baz fiyata fiyat marjı uygulanır. Pay piyasasında genel uygulama yukarı ve aşağı yönde %10'dur:
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Baz fiyat | — | 40,00 TL |
| Tavan | 40,00 × 1,10 | 44,00 TL |
| Taban | 40,00 × 0,90 | 36,00 TL |
Gün içinde bu iki seviyenin dışında emir girilemez. Marj oranı her pazarda ve her durumda aynı olmayabilir; tedbir uygulanan paylarda veya belirli pazarlarda farklı esaslar geçerli olabilir.
Referans fiyat ne zaman kullanılır?
Bir önceki seansta işlem olmadığında ağırlıklı ortalama hesaplanamaz. Bu durumlarda borsa bir referans fiyat belirler:
- İlk işlem günü. Halka arz sonrası borsada işlem görmeye başlayan payın geçmiş fiyatı yoktur; halka arz fiyatı referans alınır.
- Uzun süre işlem görmeyen paylar. Likiditesi düşük paylarda günlerce işlem geçmeyebilir.
- İşlem durdurulan paylar. Sıra kapatıldıktan sonra yeniden açılışta referans fiyat belirlenir.
Baz fiyat ne zaman düzeltilir?
Şirket bir hak kullanımı yaptığında baz fiyat, önceki seansın ortalamasından değil, düzeltilmiş bir seviyeden başlar. Üç ana durum:
- Temettü — dağıtılan brüt tutar baz fiyattan düşülür.
- Bedelsiz sermaye artırımı — baz fiyat artırım oranına bölünür.
- Bedelli sermaye artırımı — ihraç fiyatı ve artırım oranı birlikte hesaba katılır.
Bu düzeltmeler teknik işlemlerdir. Ekranda hisse sert düşmüş gibi görünse de portföyün toplam değeri değişmez.
Kısaca
- Baz fiyat, tavan ve taban hesabının dayanağıdır.
- Bir önceki seansın ağırlıklı ortalama fiyatından türetilir, kapanış fiyatından değil.
- Pay piyasasında fiyat marjı genel olarak yukarı ve aşağı %10'dur.
- Referans fiyat, baz fiyatın hesaplanamadığı durumlarda kullanılır.
- Temettü, bedelli ve bedelsizde baz fiyat düzeltilerek açılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Baz fiyat kapanış fiyatı mıdır?
Hayır. Kapanış fiyatı günün son işlem fiyatıdır; baz fiyat ise gün boyunca oluşan ağırlıklı ortalamadan hesaplanır. İkisi genelde birbirine yakın çıkar ama aynı değildir.
Tavan fiyattan alım yapılabilir mi?
Evet. Tavan bir işlem yasağı değil, fiyat sınırıdır. Tavanda satıcı bulunduğu sürece o seviyeden işlem gerçekleşir.
Fiyat marjı her pay için %10 mudur?
Genel uygulama böyledir, ancak istisnalar vardır. Tedbir uygulanan paylarda ve bazı pazarlarda farklı esaslar geçerli olabilir; güncel durumu Borsa İstanbul duyurularından takip etmek gerekir.
Baz fiyat düzeltmesi zarar yazdırır mı?
Hayır. Temettü ve bedelsizde fiyat düşer ama karşılığında nakit ya da yeni pay alırsınız; toplam değer korunur.
İlgili Terimler
- Borsada Seans — İşlem saatleri ve açılış mekaniği
- İşlem Hacmi — Ağırlıklı ortalamanın ağırlığı
- Temettü Fiyat Düzeltmesi — Baz fiyatın düşürüldüğü durum
- Bedelsiz Sermaye Artırımı — Oransal düzeltme
- Volatilite — Fiyat marjının sınırladığı hareket
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.